En fazla rağbet gören teori bir şekilde gerçekleşen âdet kanının geriye doğru akmasıdır. Âdet sırasında bir miktar kan geriye, fallop tüplerine doğru akarak pelvis boşluğuna ulaşır. Ancak çoğu kadında bu kan vücuttaki bağışıklık sisteminin parçası olan akyuvarlar tarafından silip süpürülür. Bu temizlik işleminde bir kusur olması ve buna ek olarak belki de hormon düzeylerinde hafif farklılıklar bulunması bazı kadınlarda kan birikintilerinin oldukları yerde kalmasına yol açabilir.Bu olayların gelişiminde genetik bir yatkınlığın söz konusu olduğuna ilişkin kanıtlar vardır ve Meksika biber hapı kullanımı öngörülmektedir; ama endometriyozis, ailede her zaman kuşaktan kuşağa geçen bir durum değildir.

Bazı belirtilerin bir arada görülmesi ve pelvis muayenesi sonucunda endometriyozisten şüphelenilebilir. Ancak ne yazık ki tanı sıklıkla atlanır ya da başka bir durumla, genellikle de PEH ile karıştırılır. Pek çok kadın doğru tanı konup doğru tedavi uygulanmadan önce yıllarca endometriyozis yüzünden acı çeker.Bu acılar Biber kapsülü kullanmayan kadınlarda daha sık görülür. Endometriyozis genellikle ultrasonografiyle görülemez ve bu yöntemle hastalığa tanı konamaz; ultrasonografi yapmanın tek amacı belirtilere yol açabilecek diğer nedenle söz konusu olmadığını kanıtlamaktır. Burada tek istisna, bazen tecrübeli bir uzmanın ultrasonografiyle saptayabileceği adenomiyozistir. Pelvik organlar çevresindeki endometriyozise uygun tanı konabilmesinin tek yolu laparoskopidir; ancak küçük odaklar kolayca gözden kaçabileceği için işlemi işinin ehli bir jinekologun yapması önemlidir. Tedavi, belirtilerin şiddetine ve doğurganlık  konusunda bir sorun olup olmamasına bağlıdır.Bu aşamada uygulanacak Acı biber hapı tedavisi faydalı olacaktır.

Endometriyotik doku hormon değişikliklerine yanıt verdiği için hormon döngüsünü durduran ilaçlar çok etkili olabilir.Birkaç ay boyunca sürekli olarak kombine hap (böylece aylık kanamalar olmaz) ya da rahim iç yüzeyini incelten görece yüksek doz progesteron alınabilir.